Travma Testi (PCL-5)

PCL-5 travma testi nedir, neyi ölçer?

PCL-5 (PTSD Checklist for DSM-5), travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) DSM-5'teki 20 belirtisini soran bir öz bildirim ölçeğidir. ABD Gazi İşleri Bakanlığı'na bağlı Ulusal TSSB Merkezi (National Center for PTSD) tarafından geliştirildi; ilk psikometrik çalışması 2015'te yayımlandı (Blevins ve ark., 2015, Journal of Traumatic Stress, 28(6), 489–498). Ölçek kamu malıdır ve telif hakkı yoktur (National Center for PTSD).

Sorular DSM-5'teki dört belirti kümesine göre sıralanır:

• Yeniden yaşantılama (1–5. sorular): istenmeyen anılar, kâbuslar, olayı yeniden yaşıyormuş gibi olmak, hatırlatıcılara verilen duygusal ve bedensel tepkiler.
• Kaçınma (6–7. sorular): olayla ilgili düşüncelerden, duygulardan, yerlerden ve kişilerden uzak durmaya çalışmak.
• Düşünce ve duygudaki olumsuz değişiklikler (8–14. sorular): olayı hatırlamakta güçlük, kendini ya da başkasını suçlamak, korku, öfke, utanç, ilgi kaybı, insanlardan kopukluk.
• Aşırı uyarılmışlık (15–20. sorular): öfke patlamaları, risk almak, sürekli tetikte olmak, irkilmek, dikkat ve uyku sorunları.

Bu belirtilerin ne anlama geldiği ve TSSB'nin nasıl ortaya çıktığı Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) maddesinde anlatılıyor.

Travma testi nasıl puanlanır? PCL-5 puanlama ve kesme puanı

Her soru 0 (hiç) ile 4 (aşırı) arasında puanlanır; toplam puan 0 ile 80 arasındadır ve puan yükseldikçe belirtilerin yükü artar. Sonuç ekranında toplam puanın yanında dört belirti kümesinin alt puanlarını da görürsünüz.

Kesme puanı, çalışılan örnekleme göre değişir. Ulusal TSSB Merkezi, ABD'deki çalışmalara dayanarak 31–33 arası bir toplam puanın olası TSSB'yi gösterdiğini belirtir. Türkçe uyarlama çalışmasında ise klinik görüşmeyle konan TSSB tanısını en iyi ayırt eden puan klinik kullanım için 47, toplum örneklemleri için 48 olarak bulundu (duyarlılık .76, özgüllük .69) (Boysan ve ark., 2017). Bu sayfadaki değerlendirme iki eşiği de gösterir.

Türkçe çalışmanın yazarları, TSSB tanılı katılımcı sayısının az olduğunu (29 kişi) ve katılımcıların çoğunun 2011 Van depremini yaşadığını belirterek bu eşiklerin dikkatle kullanılmasını önerir. Puanınızı bir tanı olarak değil, belirtilerin şu an ne kadar yük oluşturduğuna dair bir işaret olarak okuyun.

Travma testi kimler için uygundur?

PCL-5, deprem, kaza, saldırı, şiddet, cinsel istismar, savaş, ani ya da şiddet içeren bir ölüm gibi hayatı tehdit eden ya da ciddi yaralanmaya yol açan bir olay yaşamış, bu olaya tanık olmuş ya da yakınının yaşadığını öğrenmiş yetişkinler için hazırlanmıştır. Türkçe uyarlaması yetişkinlerle yapıldı; 18 yaşından küçükler için çocuk ve ergenlere yönelik ayrı ölçekler kullanılır.

Olayın üzerinden bir aydan az zaman geçtiyse yoğun tepkiler çoğu zaman beklenen bir uyum sürecinin parçasıdır; yüksek bir puan bu dönemde tek başına TSSB anlamına gelmez. Bir yakınınızı kaybettiyseniz ve sizi en çok zorlayan şey özlem ve kaybı kabullenememekse Travmatik Yas Testi daha uygun olabilir.

"İç travma testi" ya da çocukluk travması testi mi?

Hayır. PCL-5 belirli bir olaydan sonraki son bir ayın belirtilerini sorar; çocuklukta yaşanan ihmal, sürekli eleştiri ya da güvensiz bir ev ortamı gibi uzun süreli zorlukların izini ya da günlük dilde "iç travma" denilen deneyimleri ölçmez. Yıllar içinde tekrar eden travmaların etkileri için C-PTSD (Kompleks Travma) maddesine ve çocukluk travmalarının yetişkin ilişkilerine etkisi yazısına bakabilirsiniz.

Sonucum yüksek çıktı, ne yapmalıyım?

Puanınız yüksek çıktıysa ya da belirtiler uykunuzu, işinizi ve ilişkilerinizi bir aydan uzun süredir etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeniz iyi olur. Travma sonrası stres tedavi edilebilir: Amerikan Psikoloji Derneği'nin TSSB kılavuzu travma odaklı bilişsel davranışçı terapileri güçlü, EMDR'yi koşullu olarak önerir (Courtois ve ark., 2019, American Psychologist).

Travma terapisinde EMDR ve travma odaklı bilişsel davranışçı yöntemlerle çalışıyorum. İlk seans, yaşadığınız olayı, şu anki belirtilerinizi ve hedeflerinizi birlikte değerlendirdiğimiz ücretli bir değerlendirme seansıdır ve 45–50 dakika sürer. Görüşmeleri yüz yüze ya da online yapabiliriz.

Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceniz varsa ya da şu an güvende değilseniz beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Travma testi ücretsiz mi, ne kadar sürer?

Evet, test ücretsizdir ve çoğu kişi 5–10 dakikada tamamlar. Yanıtlarınız tarayıcınızda hesaplanır; sonucu yalnızca siz görürsünüz ve isterseniz WhatsApp üzerinden bana gönderebilirsiniz. Sorular olayı ayrıntılı anlatmanızı istemez; yalnızca belirtilerin sizi ne kadar zorladığını sorar.

Türkçe uyarlaması ve güvenilirliği

PCL-5'in Türkçe uyarlamasını Boysan, Güzel Özdemir, Özdemir, Selvi, Yılmaz ve Kaya yaptı. TSSB ve majör depresyon tanılı hastalar ile toplumdan katılımcılar olmak üzere 462 kişiyle yürütülen çalışmada Türkçe formun geçerli ve güvenilir olduğu bildirildi; toplam ölçeğin iç tutarlılığı α = .94'tür (Boysan ve ark., 2017, Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 27(3), 300–310). Bu sayfadaki sorular, makalenin ekinde yayımlanan Türkçe formdan alınmıştır.