Travmatik Yas Testi (TGI-SR)

Travmatik yas testi (TGI-SR) nedir, neyi ölçer?

Travmatik yas testi, bir yakının ölümünden sonra yasın ne kadar yoğun ve ne kadar uzun süren bir yük hâline geldiğini değerlendiren 18 maddelik bir öz bildirim ölçeğidir. Özgün adı Traumatic Grief Inventory Self-Report (TGI-SR) olan ölçeği Hollandalı araştırmacılar Paul A. Boelen ve Geert E. Smid 2017'de geliştirdi.

Maddeler, uzamış yasın iki tanı sistemindeki ölçütlerine dayanır: DSM-5'te "ileri araştırma gerektiren durumlar" arasında yer alan süregen karmaşık yas bozukluğu ve Dünya Sağlık Örgütü'nün ICD-11 sınıflamasındaki uzamış yas bozukluğu. Ölçek; kaybedilen kişiye duyulan özlemi, ölümü kabullenmekte zorlanmayı, ölümü hatırlatan şeylerden kaçınmayı, öfke ve suçluluğu, hayatın anlamını yitirmiş gibi gelmesini ve günlük işlevselliğin ne kadar etkilendiğini sorar.

Uzamış yas (komplike yas) ne demek?

Uzamış yas, yasın doğal seyrinde hafiflemeyip aylar boyunca aynı yoğunlukta sürmesi ve kişinin işini, ilişkilerini ve günlük hayatını belirgin biçimde aksatmasıdır; Türkçede "komplike yas" ya da "travmatik yas" adlarıyla da anılır. ICD-11'e göre bu tanı için kaybın üzerinden en az altı ay geçmiş olması ve kaybedilen kişiye duyulan özlemin ya da onunla ilgili düşüncelerle meşgul olmanın bu süre boyunca sürmesi gerekir; DSM-5'in önerdiği ölçütlerde bu süre 12 aydır (Amerikan Psikoloji Derneği, Monitor on Psychology, 2018). Amerikan Psikiyatri Birliği, 2022'de yayımlanan DSM-5-TR'de uzamış yas bozukluğunu ayrı bir tanı olarak ekledi (APA).

Yasın kendisi bir hastalık değildir. Yasın doğal evreleri ve olağan seyri için Yas ve Kayıp Süreci ile Yasın 5 Evresi maddelerine bakabilirsiniz; "yas ne kadar sürer?" sorusu da orada ele alınıyor.

Test nasıl puanlanır, sonuç nasıl yorumlanır?

Her madde 1 (hiçbir zaman) ile 5 (her zaman) arasında puanlanır; toplam puan 18 ile 90 arasındadır ve puan yükseldikçe yas tepkilerinin yoğunluğu artar. Ölçeği geliştiren araştırmacılar, kayıp ve travma alanında çalışan bir merkeze başvuran 327 kişiyle yaptıkları çalışmada 61 ve üzeri toplam puanın olası uzamış yası en iyi ayırt eden eşik olduğunu bildirdi (Boelen ve Smid, 2017). Yazarlar bu eşiğin geçici olduğunu ve klinik görüşmenin yerini tutmadığını da vurgular.

Bu eşik Hollanda'da klinik bir örneklemde bulunmuştur; Türkçe uyarlama çalışmasında ayrı bir kesme puanı bildirilmemiştir. Bu yüzden sonucunuzu bir etiket olarak değil, yasınızın şu an ne kadar yük oluşturduğuna dair bir işaret olarak okuyun.

Yas testi kimler için uygundur?

Test, sevdiği birini ölüm yoluyla kaybetmiş yetişkinler için hazırlanmıştır. Maddeler ölüm sonrası yası sorduğu için ayrılık, boşanma ya da göç gibi başka kayıplarda sonuç aynı biçimde yorumlanamaz; göçün getirdiği yas için Göçmen Yas Süreci maddesine bakabilirsiniz.

Kayıp çok yeniyse, ilk aylarda yoğun acı, özlem ve şaşkınlık beklenen tepkilerdir; yüksek bir puan bu dönemde tek başına uzamış yas anlamına gelmez. Ölüm ani, şiddet içeren ya da beklenmedik koşullarda olduysa ve o anla ilgili görüntüler zihninize istemsizce geliyorsa travma sonrası stres tepkileri de yasa eşlik ediyor olabilir.

Sonucum yüksek çıktı, ne yapmalıyım?

Puanınız 61 ya da üzerindeyse ya da kayıp üzerinden aylar geçmesine rağmen hayatınıza dönmekte zorlanıyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeniz iyi olur. Yüksek puan bir zayıflık göstergesi değildir; kaybın sizin için ne kadar ağır olduğunu gösterir.

Bireysel terapide yas ve kayıp süreçleriyle çalışıyorum. İlk seans, yaşadığınız kaybı, şu anki zorlanmalarınızı ve hedeflerinizi birlikte değerlendirdiğimiz ücretli bir değerlendirme seansıdır ve 45–50 dakika sürer. Ölümün koşulları travmatikse travma terapisi ve EMDR de seçenekler arasındadır. Görüşmeleri yüz yüze ya da online yapabiliriz.

Kendinize zarar verme düşünceniz varsa ya da kaybettiğiniz kişiye kavuşmak için ölmeyi düşünüyorsanız beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Test ücretsiz mi, ne kadar sürer?

Evet, test ücretsizdir ve çoğu kişi 5 dakika içinde tamamlar. Yanıtlarınız tarayıcınızda hesaplanır; sonucu yalnızca siz görürsünüz ve isterseniz WhatsApp üzerinden bana gönderebilirsiniz.

Türkçe uyarlaması ve güvenilirliği

TGI-SR'nin Türkçe uyarlamasını Baş, Yüksel, Ülbe ve Güngör Culha yaptı. Yaslı 403 yetişkinle yürütülen çalışmada 18 maddelik yapı doğrulandı ve Türkçe formun geçerli ve güvenilir olduğu bildirildi (iç tutarlılık α = .94) (Death Studies, 46(6), 1481–1489). Özgün çalışmada ölçeğin iç tutarlılığı α = .95'tir (Boelen ve Smid, 2017, Journal of Loss and Trauma, 22(3), 196–212).

Bu sayfadaki maddeler ölçeğin İngilizce orijinalinden çevrilmiştir; yayımlanmış Türkçe uyarlamanın madde metinleriyle birebir aynı olmayabilir.