SCL-90-R Psikolojik Belirti Tarama Testi

SCL-90-R Testi Nedir, Neyi Ölçer?

SCL-90-R (Symptom Checklist-90-Revised, Türkçede Belirti Tarama Listesi), son bir haftada yaşadığınız 90 ruhsal ve bedensel belirtinin sizi ne kadar rahatsız ettiğini soran bir öz bildirim ölçeğidir. Tek bir hastalığı değil, belirtilerin genel yükünü ve dokuz farklı alanda nerede yoğunlaştığını gösterir. Ölçeği 1970'lerde Leonard R. Derogatis geliştirdi; ilk sürümün ön raporu 1973'te yayımlandı (Derogatis, Lipman ve Covi, Psychopharmacology Bulletin).

Dokuz alt ölçek neyi anlatır?

• Somatizasyon (12 madde): Baş, bel, göğüs ve kas ağrıları, bulantı, nefes darlığı gibi bedensel yakınmalar. Bedensel belirtilerin uzun süre sürdüğü durumlar için somatizasyon bozukluğu maddesine bakabilirsiniz.
• Obsesif-kompulsif belirtiler (10 madde): Zihinden atılamayan düşünceler, tekrar tekrar kontrol etme, karar vermede ve odaklanmada güçlük.
• Kişilerarası duyarlılık (9 madde): Kolay incinme, başkalarının yanında kendini aşağı ya da sıkılgan hissetme.
• Depresyon (13 madde): Karamsarlık, ilgisizlik, enerji kaybı, değersizlik ve ümitsizlik duyguları.
• Anksiyete (10 madde): Sinirlilik, iç titremesi, nedensiz korku, çarpıntı ve yerinde duramama.
• Öfke-düşmanlık (6 madde): Öfke patlamaları, tartışmaya girme, bağırma ya da eşya fırlatma dürtüsü.
• Fobik anksiyete (7 madde): Açık alan, kalabalık, toplu taşıma ya da yalnız dışarı çıkma gibi belirli durumlardan korkma ve kaçınma.
• Paranoid düşünce (6 madde): İnsanlara güvenmeme, izlendiğini ya da sömürüleceğini düşünme.
• Psikotizm (10 madde): Düşüncelerin başkalarınca bilindiği ya da kontrol edildiği hissi, yalnızlaşma ve yabancılaşma. Bu alt ölçekte yüksek puan tek başına psikoz anlamına gelmez; çoğu zaman yoğun sıkıntı ve yabancılaşma duygusunu yansıtır.

Dokuz alt ölçeğe girmeyen 7 ek madde (19, 44, 59, 60, 64, 66 ve 89. maddeler) iştah, uyku, ölüm düşünceleri ve suçluluk duygusunu sorar. Bu maddeler genel puana katılır ve klinik görüşmede ayrıca ele alınır.

SCL-90-R Nasıl Puanlanır ve Yorumlanır?

SCL-90-R'de her madde 0 ("Hiç") ile 4 ("İleri derecede") arasında puanlanır. Yukarıdaki test işaretlediğiniz yanıtları sizin yerinize hesaplar; yine de mantığını bilmek sonucu daha doğru okumanıza yardımcı olur.

Puan nasıl hesaplanır?

1. Genel Semptom Puanı (GSI): 90 maddenin toplam puanı 90'a bölünür. Belirtilerin genel yükünü tek bir sayıyla özetler.
2. Alt ölçek puanları: Her alt ölçeğe ait maddelerin puanları toplanır ve o alt ölçeğin madde sayısına bölünür. Örneğin 12 maddelik Somatizasyon ölçeğinde toplam 18 ise puan 1,50 olur.
3. Alt ölçeğe girmeyen maddeler: 90 maddenin 83'ü dokuz alt ölçeğe (somatizasyon, obsesif-kompulsif belirtiler, kişilerarası duyarlılık, depresyon, anksiyete, öfke-düşmanlık, fobik anksiyete, paranoid düşünce, psikotizm) dağılır. İştah, uyku, ölüm düşünceleri ve suçluluk duygusuyla ilgili 7 madde hiçbir alt ölçekte yer almaz, ancak genel puana katılır.

Bu sayfada puanlar nasıl gösterilir?

Bu aralıklar sonucu okunur kılmak için kullandığım bilgilendirme aralıklarıdır, tanı eşiği değildir. Klinik değerlendirmede puanlar norm verileriyle karşılaştırılır ve görüşmede öğrendiklerimle birlikte okunur. Aynı toplam puan, farklı kişilerde çok farklı anlamlar taşıyabilir; hangi maddelerin yüksek işaretlendiği de toplam puan kadar önemlidir.

PST ve PSDI nedir, nasıl hesaplanır?

PST (Pozitif Belirti Toplamı), 0'dan yüksek işaretlediğiniz madde sayısıdır; PSDI (Pozitif Belirti Sıkıntı İndeksi) ise toplam puanın PST'ye bölünmesiyle bulunur. Genel Semptom Puanı (GSI) ile birlikte ölçeğin üç genel göstergesini oluştururlar. PST kaç farklı belirti yaşadığınızı, PSDI ise yaşadığınız belirtilerin ortalama ne kadar rahatsız edici olduğunu gösterir. Bu sayfadaki test GSI'yı ve alt ölçek puanlarını hesaplar; PST ile PSDI'yı yanıtlarınızdan elle bulabilirsiniz. Örneğin 30 maddeyi 0'dan yüksek işaretlediyseniz ve toplam puanınız 45 ise PST 30, PSDI 1,50 olur.

Örnek: SCL-90-R sonucu nasıl yorumlanır?

Yorum, genel puandan başlayıp en yüksek alt ölçeklere ve tek tek maddelere iner. Aşağıdaki sonuç gerçek bir kişiye ait değildir, okuma mantığını göstermek için hazırladığım bir örnektir:

• Genel Semptom Puanı 1,20: Belirtilerin genel yükü bu sayfadaki hafif/orta aralığında.
• Depresyon 2,10, Anksiyete 1,60: Yük en çok bu iki alanda toplanıyor; diğer alt ölçekler 1'in altında.
• Ek maddeler: Uykuya dalmada güçlük ve sabah erken uyanma yüksek işaretlenmiş.

Bu tablo, görüşmede önce ruh hâli, uyku ve kaygı üzerine konuşulması gerektiğini düşündürür; bir tanı koymaz. Aynı kişinin birkaç ay sonra yeniden doldurduğu ölçek, değişimin hangi alanlarda olduğunu gösterir. Depresyon puanınız öne çıkıyorsa depresyon terapisi, anksiyete ya da fobik anksiyete puanınız öne çıkıyorsa anksiyete terapisi sayfasında nasıl çalıştığımı okuyabilirsiniz.

15. ya da 59. maddeyi (yaşamın sonlanması, ölüm düşünceleri) işaretlediyseniz toplam puanınız düşük olsa bile bunu bir uzmanla konuşun. Kendinizi güvende hissetmiyorsanız beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Sonucunuzu birlikte değerlendirmek isterseniz test bittikten sonra çıkan ekrandan bana WhatsApp ile yazabilir ya da online psikolog ve bireysel terapi sayfalarından görüşme planlayabilirsiniz. Testi kağıt üzerinde doldurup elle puanlamak isterseniz yazdırılabilir formu (PDF) kullanabilirsiniz.

SCL-90-R Ne Zaman Kullanılır?

SCL-90-R en çok değerlendirmenin başında, hangi alanlarda belirgin bir sıkıntı olduğunu görmek için kullanılır. Kendi çalışmamda ölçeği görüşmenin yerine değil, görüşmede neyin ayrıntılı konuşulacağını seçmek için kullanıyorum. Terapi sürecinde aynı ölçeğin aralıklarla yeniden doldurulması, belirtilerdeki değişimi sayıyla izlemeyi sağlar. Psikiyatristlerin yönlendirdiği test ve raporlama için psikiyatristler için psikolojik test ve raporlama sayfasına bakabilirsiniz.

SCL-90-R ile DASS-21 ve Beck ölçeklerinin farkı nedir?

SCL-90-R geniş bir tarama yapar: dokuz alanı aynı anda tarar. Belirli bir alanı daha kısa yoldan ölçmek isteyenler için başka ölçekler vardır: DASS-21 21 maddeyle depresyon, anksiyete ve stresi; Beck Depresyon Envanteri 21 maddeyle yalnızca depresyon belirtilerini; Beck Anksiyete Ölçeği 21 maddeyle yalnızca kaygının bedensel ve duygusal belirtilerini ölçer. Sitedeki bütün ölçekleri psikolojik testler sayfasında bulabilirsiniz.

SCL-90-R'nin Türkçe Uyarlaması ve Güvenilirliği

SCL-90-R'nin Türkçe formu için yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmalarından biri İhsan Dağ'a aittir: Dağ, İ. (1991). Belirti Tarama Listesi (SCL-90-R)'nin üniversite öğrencileri için güvenirliği ve geçerliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 2(1), 5–12. Dağ, ölçeği ayrıca Psikiyatride Kullanılan Klinik Ölçekler kitabında (Hekimler Yayın Birliği, 2000) anlatmıştır. Ölçeğin özgün geliştiricisi Leonard R. Derogatis'tir. Klinik ortamda sonuç, norm verileri ve görüşmede öğrenilenlerle birlikte yorumlanır.