Destekleyici Psikoterapi: Nedir, Kimlere Uygulanır?

Bazı dönemlerde ihtiyaç duyulan şey geçmişi derinlemesine kazmak değil, ayakta kalabilmektir. Ani bir kayıp, boşanma, iş kaybı, ağır bir hastalık tanısı ya da uzun süredir devam eden bir ruhsal sorun, insanın baş etme gücünü zorlar. Destekleyici psikoterapi, tam da bu dönemlerde kişinin var olan güçlü yanlarını pekiştirmeyi, belirtileri hafifletmeyi ve günlük hayatı yeniden dengeye oturtmayı amaçlayan bir terapi yaklaşımıdır.

Ben Uzm. Kln. Psk. Selman Yetkin. Hakkımızda sayfasında listelenen eğitimlerim arasında Bütüncül Psikoterapi ve Süresi Sınırlı Dinamik Psikoterapi eğitimleri var. Destekleyici psikoterapiyi tek başına ya da diğer yöntemlerle birlikte, Şişli’deki ofisimde yüz yüze veya online uyguluyorum; tüm seansları ben yürütüyorum.

Önemli: Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa randevu beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Destekleyici Psikoterapi Nedir?

Destekleyici psikoterapi, kişinin zorlayıcı durumlarla baş etme kapasitesini güçlendirmek için belirtilere doğrudan yönelen, bugüne odaklı bir konuşma terapisidir. Literatürde Winston ve arkadaşlarının tanımıyla “belirtileri hafifletmek için doğrudan yöntemler kullanan, iki kişi arasında yürütülen bir tedavi” olarak anılır (Grover, Avasthi ve Jagiwala, 2020).

Bu yaklaşımda amaç kişiliği baştan yapılandırmak değil; kişinin bugün sahip olduğu baş etme yollarını korumak ve güçlendirmektir. Daha önce hayatını iyi sürdüren biri için hedef, krizden önceki işlevselliğine dönmesidir. Uzun süredir zorlanan biri için ise hedef, mümkün olan en iyi uyumu sağlamak ve belirtilerin yeniden alevlenmesini önlemektir.

Destekleyici Psikoterapi Kimlere Uygulanır?

Destekleyici psikoterapi farklı yaş gruplarında ve farklı sorunlarda kullanılabilen esnek bir yaklaşımdır. En sık başvurulduğu durumlar şunlardır (Grover ve ark., 2020):

• Ani yaşam krizleri: Bir yakının ölümü, boşanma ya da ayrılık, iş kaybı, ağır bir hastalık tanısı, akademik başarısızlık gibi baş etme gücünü aşan olaylar. Kayıp sonrası süreci yas ve kayıp süreci maddesinde ayrıca anlatıyorum.
• Uzun süren ya da tekrarlayan ruhsal sorunlar: Kronik depresyon, bipolar bozukluk ya da şizofreni gibi tanılarda, psikiyatri tedavisinin yanında günlük hayatı sürdürmeye ve nüksü önlemeye yardımcı olmak için.
• Bedensel hastalıkla yaşamak: Kronik bir hastalığın, tedavi sürecinin ya da ameliyatın yarattığı kaygı ve çökkünlük.
• Yoğun kaygı nedeniyle derin çalışmanın zor olduğu dönemler: İçgörü odaklı bir terapi sürerken kaygı çok yükseldiğinde, bir süre destekleyici çalışmaya ağırlık vermek kişiyi dengeler.
• Daha çok belirtilerinin hafiflemesini isteyenler: Geçmişini incelemek yerine “şu an daha iyi hissetmek ve hayatımı sürdürebilmek istiyorum” diyen kişiler.

Depresyon ya da kaygı için terapi arıyorsanız süreci depresyon psikoloğu ve anksiyete psikoloğu sayfalarında ayrıca anlatıyorum; destekleyici çalışma bu süreçlerin de bir parçası olabilir.

Ne Zaman Destek Almalısınız?

• Yaşadığınız bir olaydan sonra günlük işlerinizi sürdürmekte zorlanıyorsunuz.
• Uyku, iştah ve enerjiniz haftalardır eski düzenine dönmedi.
• Kararlar vermeniz gerekiyor ama kafanız karışık ve kimseye danışamıyorsunuz.
• Bir psikiyatri tedavisi görüyorsunuz ve ilacın yanında konuşabileceğiniz düzenli bir alana ihtiyaç duyuyorsunuz.
• Çevrenizin desteği yetmiyor ya da yükünüzü onlarla paylaşmak istemiyorsunuz.

Destekleyici Psikoterapide Kullanılan Teknikler

Destekleyici psikoterapide terapist daha etkin bir rol üstlenir: dinler, açıklar, yön gösterir ve gerektiğinde somut öneriler sunar. Kullanılan başlıca teknikler şunlardır (Grover ve ark., 2020):

• Duyguları dile getirme (ventilasyon): Bastırılan duyguları güvenli bir ortamda anlatabilmek, yükü hafifletmenin ilk adımıdır.
• Gerçekçi güvence ve normalleştirme: Yaşadığınız tepkilerin bu koşullarda anlaşılır olduğunu görmek, “delirdiğim” ya da “zayıf olduğum” düşüncesini hafifletir. Güvence boş bir teselli değil, gerçekçi bir değerlendirmedir.
• Açıklama ve psikoeğitim: Belirtilerin neden ortaya çıktığını ve ne işe yaradığını anlamak, kontrol duygusunu artırır.
• Yönlendirme ve öngörüye dayalı hazırlık: Yakın gelecekte karşılaşacağınız zor bir durumu (bir görüşme, bir haber verme, bir karar) önceden birlikte ele alıp nasıl davranacağınızı planlamak.
• Cesaretlendirme ve güçlü yanları görme: Zaten işe yarayan baş etme yollarınızı fark etmek ve bunlara dayanmak.
• Gevşeme ve gerginliği azaltma: Nefes, gevşeme ve dikkat egzersizleriyle bedensel gerginliği düşürmek.
• Anlamlı etkinliklere dönmek: Bıraktığınız ya da yeni başlayabileceğiniz etkinliklerle gündelik hayatı yeniden yapılandırmak.
• Çevresel düzenlemeler: Destek ağınızı, iş ve ev düzeninizi bu dönemin ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlemek.

Destekleyici Psikoterapi Diğer Terapilerden Nasıl Ayrılır?

Destekleyici ve içgörü odaklı terapiler kesin çizgilerle ayrılmaz; bir yelpazenin iki ucu gibidir ve çoğu danışanla çalışma bu yelpazenin bir yerinde ilerler (Grover ve ark., 2020). Başlıca farklar şunlardır:

• Psikodinamik terapiden farkı: Psikodinamik terapi bilinçdışı çatışmaları ve savunmaları yorumlayarak içgörü kazanmayı amaçlar. Destekleyici psikoterapi ise bilinçli yaşantıya ve bugüne odaklanır; kişinin işine yarayan savunmalarını sarsmak yerine korur ve geri bildirimi hemen verir.
• Bilişsel davranışçı terapiden (BDT) farkı: BDT, düşünce ve davranış kalıplarını belirli bir yapı içinde değiştirmeye odaklanır ve seanslar arası ödevlerle ilerler. Destekleyici psikoterapi daha esnektir; yapıyı kişinin o dönemdeki gücüne göre ayarlar. İki yaklaşım çoğu zaman bir arada kullanılır.
• Dertleşmeden farkı: Bir arkadaşla konuşmak rahatlatıcıdır; destekleyici psikoterapide ise ortak belirlenen hedefler, düzenli bir çerçeve ve gizlilik vardır. Terapist, sizin için neyin işe yarayıp neyin yaramadığını izleyerek ilerler.

Araştırmalar, destekleyici psikoterapinin bekleme listesine göre yararlı olduğunu ve depresyonda diğer terapilere yakın sonuçlar verdiğini gösterir. Bazı karşılaştırmalarda ise başka yöntemler öne çıkmıştır: depresyonda kişilerarası terapi, şizofrenide olumlu belirtiler için BDT biraz daha etkili bulunmuştur (Grover ve ark., 2020). Bu yüzden yöntemi sorununuza ve ihtiyacınıza göre seçerim.

Terapi Süreci Nasıl İlerliyor?

İlk Seans: Değerlendirme

İlk seans ücretli bir değerlendirme seansıdır ve 45–50 dakika sürer. Sizi terapiye getiren durumu, ne zamandan beri zorlandığınızı, bugüne kadar nelerin işe yaradığını ve çevrenizdeki destekleri konuşuruz. İlk seansa nasıl hazırlanabileceğinizi ilk terapi seansında neler olur yazısında anlatıyorum.

Hedefleri Birlikte Belirleriz

Destekleyici psikoterapide hedefler gerçekçi ve ölçülebilir olur: “Yeniden işe gidebilmek”, “Geceleri uyuyabilmek”, “Hastalığımla ilgili kararları sakin kafayla verebilmek” gibi. Hedefleri birlikte koyar, süreç içinde birlikte güncelleriz.

Seanslar Arasında Neler Yapılır?

Seanslar arasında günlük düzeninize küçük ve yapılabilir adımlar eklemenizi, gevşeme egzersizlerini denemenizi ya da zorlandığınız anları not etmenizi önerebilirim. Bunları her zaman sizin o dönemdeki gücünüze göre planlarım; kriz dönemlerinde amaç sizi yormak değil, toparlanmanıza alan açmaktır.

Destekleyici Psikoterapi Ne Kadar Sürer?

Süre ve seans sıklığı kişiye göre değişir. Ani bir krizden sonra kısa bir süreç yeterli olabilir; uzun süren sorunlarda ise seanslar zamanla seyrekleşerek daha uzun bir dönem boyunca sürebilir. Destekleyici psikoterapinin bir özelliği, kesin bir bitiş yerine ara vermeye ve gerektiğinde geri dönebilmeye açık olmasıdır (Grover ve ark., 2020). Terapi süresini etkileyen etkenleri terapi kaç seans sürer yazısında ayrıca anlatıyorum.

Yüz Yüze ya da Online Destekleyici Psikoterapi

Yüz yüze seanslar, Halaskargazi Caddesi üzerindeki kliniğimizde yapılır (Koza Apt. No:265 Kat:4, Şişli). Seanslar her gün 08:00–23:30 arasında planlanabilir. Hastalık, yoğun bakım yükü ya da kriz nedeniyle kliniğe gelmek zorsa online terapi ile de çalışabiliriz; ilk seansa yüz yüze gelip sonra online devam etmek de mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

1. Destekleyici psikoterapi ilacın yerini tutar mı? Hayır. Destekleyici psikoterapi, ilaç gereken ağır ruhsal hastalıklarda psikiyatri tedavisinin yerine değil, yanında kullanılır (Grover ve ark., 2020). Psikolog olarak ilaç yazamam; ilaç gerekip gerekmediğine bir psikiyatrist karar verir. Farkı psikolog mu, psikiyatrist mi yazısında bulabilirsiniz.

2. Sadece dinleyip tavsiye mi veriyorsunuz? Dinlemek sürecin önemli bir parçasıdır, ama tek parçası değildir. Duygularınızı adlandırmanıza, durumu netleştirmenize, önünüzdeki adımları planlamanıza ve baş etme yollarınızı güçlendirmenize yardım ederim. Tavsiyeyi sınırlı ve sizin değerlerinize uygun biçimde veririm; kararlar sizindir.

3. Destekleyici psikoterapiden sonra başka bir terapiye geçilebilir mi? Evet. Kriz geçip kendinizi daha dengeli hissettiğinizde, isterseniz tekrar eden kalıplar üzerinde daha derin çalışabiliriz. Bu geçişi birlikte değerlendiririz; bireysel terapi sayfasında farklı yaklaşımları bulabilirsiniz.

4. Ücret nasıl belirleniyor? İlk seans ücretli bir değerlendirme seansıdır; ücretsiz ön görüşme yapmıyorum. Ücretlerin neye göre belirlendiğini psikolog seans ücretleri yazısında anlatıyorum; yüz yüze ve online seanslar aynı ücretlidir.

5. Görüşmelerim gizli kalır mı? Evet. Seanslarda konuştuklarınız gizlilik ilkesine tabidir; hangi istisnai durumlarda esnediğini psikolog gizlilik ilkeleri sayfasında okuyabilirsiniz.

6. Randevu nasıl alırım? İletişim sayfamızdan, telefonla ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.